تبلیغات

از زمان تأسیس دانشگاه تهران قریب 80 سال می گذرد ( 1313 ) اما تدریس علوم سیاسی در ایران سابقه ای حدودا 120 ساله دارد. (( افتتاح مدرسه علوم سیاسی در نیمه شعبان 1317 ه .ق / دسامبر 1899 میلادی مطابق 28 آذر ماه مقرر گشت)).( شرح زندگانی من، تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه،عبدااله مستوفی). قصد اصلی از تأسیس مدرسه علوم سیاسی تأمین كادر وزارت خارجه بود ولی بعدها مسائل حقوقی نیز در آن تعلیم داده شد. ((اثر معجزه آسای این مدرسه در همان زمان یعنی پس از شش هفت سال در ایران در انقلاب مشروطیت و اداره و بهره برداری از آن بزودی نمودار شد )). ( تلاش آزادی،‌باستانی پاریزی ).

تأسیس این مدرسه اثر فكر میرزا حسن خان مشیرالملك پسر میرزا نصر الله خان مشیر الدوله وزیر امور خارجه بود او می دانست كه كار از ریشه خراب است و تا مبنای علمی برای اعضای وزارت خارجه دست و پا نشود هرچه بكند نقش بر آب خواهد بود . از طرف دیگر حالا كه جلو افتتاح مدارس باز شده و شاه و صدر اعظم از آن جلوگیری ندارند چه از این بهتر كه مدرسه ای هم كه در آن علوم عالیه سیاسی تدریس شود دائر نمایند و كار معارف و فرهنگ اساسی كشور را پیشرفتی بدهند.(شرح زندگانی من، عبدالله مستوفی) بنابراین مدرسه علوم سیاسی با هدف تربیت كادر متخصص و با سواد برای وزارت خارجه و به ابتكار وزیر این وزارت خانه تأسیس شد و چون مبنای صحیح و نیت خالص برای این اقدام وجود داشت نه تنها در هدف و غرض اصلی كارش قرین توفیق بود بلكه پاره ایی از فارغ التحصیلان این مدرسه بعدها در عرصه های دیگر بجز سیاست خارجی و دیپلماسی خوش درخشیدند و منشأ آثار و بركاتی علمی گشتند كه علی اكبر دهخدا و عبدالله مستوفی دو نمونه اعلای این وتیره اندكه خدمات اولی به زبان و فرهنگ فارسی بی نیاز از بیان و تقریر است و كمتر كتاب خان فارسی دانی است كه با اسم و آثار وی آشنا نباشد و دومی گرچه میدان صیت و شهرت او تابدان پایه وسیع و فسیح نیست اما كسانی كه با تاریخ سرو كار دارند با دوره تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجار او كه در واقع حسب حال و بیان خاطرات اوست نیز آشنایند و واقفند كه این اثر گران سنگ علاوه بر جنبه های تاریخی دائره المعارفی است از فرهنگ و فولكلور و سبك زندگی و منش و بینش مردمان روزگارش و نثر این اثر خود سبكی است پرمایه در عرصه نثرنویسی فارسی.

با تأسیس دانشگاه تهران ، دانشكده حقوق و علوم سیاسی به عنوان یكی از چند دانشكده اصلی ایجاد گردید. ابتدا رشته های حقوق قضایی، علوم سیاسی و علوم اقتصادی در این دانشكده تدریس می شد بعد ها رشته اقتصاد خود دانشكده ای مستقل گردید و بالطبع از دانشكده حقوق و علوم سیاسی جدا شد و دانشكده حقوق با همان دو رشته حقوق و علوم سیاسی ادامه یافت از زمان تاسیس دانشگاه تهران تا انقلاب اسلامی ایران (بهمن 1357) محل اصلی و محوری تدریس حقوق و علوم سیاسی همان دانشگاه تهران بود.در سال های اوایل دهه 50 در دانشگاه ملی ایران ( دانشگاه شهید بهشتی ) هم رشته علوم سیاسی تاسیس شد و نیز مدرسه عالی علوم سیاسی ایجاد شد كه هر یك حدود 30 دانشجو می پذیرفتند اما وزن و اهمیت علمی این رشته همچنان در انحصار دانشگاه تهران بود و علاوه بر وجه علمی كه شأن والا و بالای آن بود به دلیل پیوستگی این رشته با مشاغل مهم مملكتی اهمیتی در خود داشت و لذا همیشه عطش و اشتیاق برای ورود به این رشته وجود داشت و به دلیل ظرفیت اندك پذیرش دانشگاه تنها نخبگان توفیق ورود به آن را داشتند.

با تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی كه به منظور پاسخ به اشتیاق جوانان برای ورود به آموزش عالی صورت می گرفت رشته علوم سیاسی به عنوان یكی از رشته های پرطرفدار و مسبوق به سابقه ای طولانی در سال 1371 در دانشكده حقوق در واحد مشهد ایجاد گردید. اولین پذیرفته شدگان این رشته در مهر ماه 1371 به كلاس رفتند در حالی كه تنها یك عضو هیأت علمی داشت كه مدیریت گروه را هم بر عهده داشت. تعداد پذیرفته شدگان 35 نفر بودند و چون تنها دو درس ( مبانی علم سیاست و كلیات حقوق اساسی ) از دروس اصلی و پایه این رشته ارائه شده بود و بقیه تا سقف مجاز واحدها یك دروس عمومی تشكیل می داد كمبودی از نظر هیأت علمی احساس نمی شد . با شروع ترم دوم سال تحصیلی 71-72 دو نفر دیگر به اعضای هیأت علمی اضافه شدند اكنون ساعات موظف تدریس اعضای هیأت علمی از تعداد وجوهای ارائه شده بیشتر بود و لذا مقرر گردید كه كلاس های فوق العاده علمی در زمینه های علوم سیاسی تشكیل شود با آن كه شركت در این كلاس ها اجباری نبود و جز فعالیت های فوق برنامه محسوب می شد اما تقریبا تمامی دانشجویان در آن شركت می كردند و با اشتیاق و حوصله مباحث را پی می گرفتند همین امر مبنای علوم سیاسی را مبنای محكمی قرار داد كه بعدها نتیجه آن خود را نشان داد. به این صورت كه تعداد قابل توجهی از اولین دوره فارغ التحصیلان رشته علوم سیاسی در دوره كارشناسی ارشد پذیرفته شدند و از جمله قبول شدگان كارشناسی ارشد دانشگاه تهران هم در میان فارغ التحصیلان دوره اول واحد مشهد بودند. در دهه هفتاد از عمر دانشگاه آزاد كمتر از 10 سال می گذشت و مسئولان دانشگاه آزاد این دوره از حیات آن را دوره تثبیت آن نام گذاشته بودند به این معنی كه هم دانشگاه مصروف بر آن بود كه در مقوله آموزش عالی كشور برای خود شأن جایگاهی احراز نمایند، ورود دانش آموختگان دانشگاه آزاد به دوره تحصیلات تكمیلی مساعدت در تثبیت دانشگاه آزاد می بود امری كه رشته علوم سیاسی واحد مشهد برای خود سهمی هر چند اندك قائل است .

به هر روی در دومین سال تأسیس این رشته تعداد بیشتری دانشجو پذیرفته شدند و تعداد كلاس های گروه و ساعات تدریس افزایش یافت، ورود آقایان دكتر گازرانی و دكتر داودی و كمی بعد آقای تقی حسینی گروه را به لحاظ آموزش در وضعیت مطلوبی قرار داد. جلسات گروه با محتوای كاملا علمی و آموزشی به طور مرتب تشكیل می شد و هم همه اعضا ارتقا سطح علمی دانشجویان و تمهید زمینه فعالیت اعضا هیأت علمی بود در همین  جلسات بود كه دو موضوع به تصویب رسید اول اینکه علاوه بر پیش نیاز هایی كه مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی بود، گروه بر اساس ارتباط محتوای علمی دروس پیش نیاز هایی را مقرر نمود و دانشجویان موظف به رعایت آن شدند و رعایت آن از سوی دانشجویان با دقت و گاه با وسواس از سوی گروه پیگیری شد. گرچه اجرای این مصوبه در ابتدا با چالش هایی مواجه بود اما بتدریج مقبولیت یافت و ثمرات خود را نمایاند زیرا هر دانشجو در بدو ورود می دانست كه در هر ترم چه درس هایی را باید بگذراند و چه درس هایی را نمی تواند قبل از قبولی درس دیگر انتخاب نماید. مصوبه دوم گروه تدریس كاملا تخصصی دروس بود یعنی اعضا هیأت علمی بر اساس زمینه های مطالعاتی و تحقیقاتی خود تدریس دروسی را عهده دار شدند و آن را ادامه دادند. بر اساس چنین رویكردی بود كه گروه از اساتید دانشگاه فردوسی برای تدریس پاره ای از دروس كمك می گرفت.

از اقدامات علمی گروه توجه اعضا به آشنا نمودن دانشجویان با مقوله تحقیق بود. برای ارزیابی پایان ترم علاوه بر امتحان تحقیقی را هم لازم می دانستند تحقیقی كه خود راهنمایی آن را بر عهده داشتند، موفقیت گروه در این امر تا بدان حد بود كه در سال 1374 گروه نمایشگاهی از تحقیقات دانشجویان خود بر پا كرد و از مسئولان دانشگاه برای بازدید دعوت كرد، حجم كارهای علمی مذكور و سطح كیفی آن باعث رضایت و تشویق مسئولان قرار گرفت، از میان همین گزارشات تعدادی در همان سال ها در بعضی مجلات و جراید امكان چاپ یافت .

با افزایش تعداد اعضای هیأت علمی گروه امكان جذب دانشجویان بیشتری فراهم آمد و لذا علاوه بر مهر ماه در بهمن ماه نیز تعدادی در حد یك كلاس پذیرفته می شدند و در سال های پایانی دهه 70 گروه علوم سیاسی كه كمتر از یك دهه عمر داشت، به لحاظ تعداد اعضای هیأت علمی، تعداد دانشجویان و تعداد پذیرفته شدگان فارغ التحصیل در دوره های تحصیلات تكمیلی و سطح علمی به یكی از رشته های شاخص واحد مشهد تبدیل شد.

اكنون اگرچه تعداد دانشجویان دوره كارشناسی به میزان قبل نیست اما گشایش دوره كارشناسی ارشد علوم سیاسی از سال 1384 همین جایگاه را برای گروه حفظ كرده است. دوره كارشناسی ارشد از مهر ماه سال 1384 افتتاح و تا كنون تعداد 125 نفر فارغ التحصیل داشته است.

گروه در حیات 22 ساله خود با 5 مدیر گروه، مدیریت شده است و هم اكنون دارای 6 عضو هیأت علمی با مرتبه استادیار و 3 عضو هیأت علمی با مرتبه مربی و 3 عضو هیأت علمی دانشجوی بورسیه دكتری می باشد.